W Polsce można w jeden dzień przyjąć ustawę obniżającą podatki na paliwa, kosztującą budżet setki milionów złotych. Tymczasem strategiczna polityka wodna państwa pozostaje niespójna, niedokończona i - co najważniejsze - praktycznie nieobecna w planowaniu energetycznym kraju.
To poważny błąd systemowy. W warunkach narastającej suszy hydrologicznej woda staje się jednym z kluczowych zasobów bezpieczeństwa państwa - na równi z paliwami i energią elektryczną.
Polska wchodzi w epokę deficytu wody
Polska należy do państw o jednych z najniższych zasobów wodnych w Europie. Średnie roczne zasoby wody na mieszkańca są porównywalne z krajami południowej Europy, a w latach suchych spadają do poziomów charakterystycznych dla regionów półpustynnych.
Jednocześnie:
- rośnie częstotliwość suszy hydrologicznej,
- spadają przepływy w rzekach,
- zwiększa się zagrożenie pożarowe,
- pogarsza się bilans wodny gleb,
- zmienia się struktura lasów i ekosystemów.
IMGW regularnie ostrzega o narastającym ryzyku suszy oraz jej konsekwencjach dla gospodarki i środowiska. To nie są już epizodyczne zjawiska pogodowe - to trwała zmiana warunków funkcjonowania państwa.
Energetyka bez wody nie działa
W debacie publicznej susza wciąż traktowana jest głównie jako problem rolnictwa lub lasów. Tymczasem jej konsekwencje dla sektora energetycznego są równie poważne - a w dłuższej perspektywie mogą okazać się krytyczne.
Energetyka wielkoskalowa w Polsce w ogromnym stopniu zależy od dostępności wody:
- elektrownie węglowe potrzebują jej do chłodzenia bloków,
- elektrownie gazowe również wymagają stabilnych zasobów chłodzących,
- system elektroenergetyczny opiera się na pracy jednostek zależnych od rzek,
- ograniczenia hydrologiczne mogą wymuszać redukcję produkcji energii.
To nie scenariusz teoretyczny. W Europie Zachodniej już wielokrotnie dochodziło do ograniczania pracy elektrowni z powodu niskich stanów wód i wysokiej temperatury rzek.
Polska nie jest na takie ryzyko przygotowana.
Planowanie energetyczne ignoruje realia hydrologiczne
Mimo narastających zagrożeń, planowanie systemu energetycznego w Polsce nadal w ograniczonym stopniu uwzględnia:
- malejącą dostępność wody chłodzącej,
- rosnącą temperaturę rzek,
- częstsze okresy suszy,
- konkurencję między sektorami gospodarki o zasoby wodne.
To oznacza, że decyzje infrastrukturalne podejmowane dziś mogą w przyszłości generować rosnące ryzyko operacyjne dla systemu elektroenergetycznego.
Bezpieczeństwo energetyczne nie może być analizowane w oderwaniu od bezpieczeństwa wodnego.
Państwo reaguje szybciej na ceny paliw niż na kryzys wodny
Tempo procedowania decyzji dotyczących obniżek podatków na paliwa pokazuje, że państwo potrafi działać szybko, gdy uznaje problem za strategiczny. Jednak w przypadku polityki wodnej podobnej determinacji nie widać.
Od lat brakuje:
- spójnej strategii gospodarowania zasobami wodnymi,
- skutecznych narzędzi ograniczenia zanieczyszczeń wód przez górnictwo i przemysł
- integracji polityki wodnej z energetyczną,
- traktowania wody jako zasobu kluczowego dla gospodarki i obywateli.
To szczególnie niepokojące w sytuacji, gdy zmiany klimatu systematycznie zwiększają presję na dostępność wody pitnej.
Woda powinna być zasobem strategicznym państwa
W XX wieku fundamentem bezpieczeństwa energetycznego była ropa. W XXI wieku tę rolę przejmuje woda.
Bez stabilnych zasobów wodnych nie będzie:
- odpornej energetyki,
- stabilnego przemysłu,
- bezpiecznego rolnictwa,
- funkcjonujących miast,
- skutecznej adaptacji do zmian klimatu.
Traktowanie wody jako zasobu drugorzędnego to błąd strategiczny.
Polska potrzebuje pilnej zmiany podejścia: włączenia polityki wodnej do planowania energetycznego, infrastrukturalnego i bezpieczeństwa państwa. Dopóki tak się nie stanie, system energetyczny będzie rozwijany w oderwaniu od jednego z najważniejszych ograniczeń przyszłości.